İran ve ABD arasındaki ateşkesin ardından Körfez’de tansiyon yeniden yükseldi. Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri hareketlilik ve diplomatik çıkmaz, bölgede yeni bir çatışma riskini gündeme getiriyor.
İran ve ABD arasındaki haftalar süren çatışmaların ardından ilan edilen ateşkes, yerini yeniden artan askeri hareketliliğe bıraktı. Körfez’de diplomatik temasların başlamasıyla düşmesi beklenen tansiyon, Hürmüz Boğazı çevresindeki artan gerilimle tekrar yükseldi. Pakistan üzerinden yürütülen temasların ardından oluşan olumlu hava, İran kıyılarındaki alarm durumu ve ABD savaş gemilerinin yeniden yüksek güvenlik pozisyonuna geçirilmesiyle yerini belirsizliğe bıraktı.
Haftalar süren çatışmaların ardından İran ve ABD arasında ilan edilen ateşkes, gözlerin diplomasi masasına çevrilmesine neden olmuştu. Körfez’de tansiyonun düşeceği ve askeri hareketliliğin azalacağı beklentisi hakimdi. Ancak bu durum uzun sürmedi. Hürmüz Boğazı çevresinde yeniden başlayan askeri hareketlilik, İran kıyılarından gelen saldırı haberleri ve ABD Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) art arda yaptığı açıklamalar, ateşkesin sahada tam karşılık bulmadığını gösterdi.
CENTCOM, 7 Mayıs’ta ABD donanmasına ait güdümlü füze destroyerlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişi sırasında İran’ın tahrik olmadan saldırılar yaptığını ve ABD güçlerinin meşru müdafaa amacıyla karşılık verdiğini belirtti. Bu açıklamalar, gerilimin yeniden sıcak temas noktasına taşındığını ortaya koydu.
Uluslararası analizlerde, tarafların diplomasi masasına oturmuş olsalar da temel pozisyonlarından geri adım atmadığı vurgulanıyor. Güvenlik çevreleri, Hürmüz’deki askeri baskının, müzakere masasındaki uzlaşmazlığın bir yansıması olduğunu değerlendiriyor. ABD ve İran arasındaki görüşmelerde, geçici ateşkes koşullarının yanı sıra daha geniş stratejik konular da ele alınıyor.
Ateşkes sonrası başlayan diplomatik temaslara rağmen tarafların birbirine yaklaşamamasının temel nedeni, krizin stratejik bir güç mücadelesine dönüşmüş olması. Washington, İran’ın bölgesel nüfuzunu sınırlandırmayı, vekil güç ağlarını geriletmeyi, deniz ticaretini güvence altına almayı ve nükleer konularda taviz alınmasını hedefliyor. İsrail’in güvenlik talepleri de bu sürecin önemli bir parçası.
İran ise rejim güvenliği, bölgesel caydırıcılık ve ekonomik baskının hafifletilmesini öncelikli tutuyor. Tahran yönetimi, yaptırımların gevşetilmesini, ABD’nin Körfez’deki askeri baskısının azaltılmasını ve kendi bölgesel etkisinin kabul edilmesini istiyor. Hürmüz Boğazı, İran için stratejik baskı kapasitesinin bir sembolü olarak görülüyor.
Tarafların aynı kelimeleri kullanmasına rağmen farklı denklemler kurması, müzakereleri kalıcı barış yerine geçici gerilim yönetimine dönüştürüyor. Uluslararası analizlerde sıkça kullanılan “dondurulmuş tırmanma” kavramı, tarafların büyük savaşı istememesine rağmen kriz üreten şartların ortadan kalkmadığını ifade ediyor.
Son günlerde Hürmüz çevresindeki gerilim, yalnızca askeri bir hareketlilik olarak değil, aynı zamanda müzakere masasındaki baskının bir uzantısı olarak değerlendiriliyor. CENTCOM’un açıklamaları ve İran medyasından gelen sert karşılık mesajları, tarafların diplomasi yürütürken sahada baskıyı da artırdığını gösteriyor.
Bazı tanker şirketlerinin risk bildirim seviyelerini yükselttiği, gemilerin Körfez geçişlerinde elektronik görünürlüklerini sınırladığı ve sigorta şirketlerinin ek güvenlik değerlendirmeleri yaptığı gözlemleniyor. Batılı güvenlik analizlerinde kullanılan “kırmızı çizgi testi” ifadesi, tarafların doğrudan büyük savaşı başlatmadan birbirlerinin reflekslerini ölçmeye çalıştığını belirtiyor.
Uzmanlar, bu stratejinin kontrolü kaybetme riski taşıdığını vurguluyor. Hürmüz Boğazı, hassas askeri unsurların aynı anda bulunduğu bir bölge olması nedeniyle, yanlış yorumlanan bir askeri hamle bile büyük bir çatışmayı tetikleyebilir. Taraflar savaşı istemese de, savaş ihtimalini canlı tutan şartların ortadan kalkmamış olması endişe yaratıyor.
Washington ve Tahran, tam ölçekli bir savaşı açıkça istemiyor. ABD için uzun süreli bölgesel savaş, enerji piyasaları ve küresel ekonomi üzerinde ağır maliyet riski taşıyor. İran için ise büyük savaş ihtimali, rejim güvenliği ve ekonomik kırılganlık nedeniyle ciddi bir tehdit oluşturuyor. Ancak tarafların geri çekilmemesi, bölgedeki kırılganlığın sürmesine neden oluyor. Uluslararası analizlerde artık “barış süreci”nden çok, “gerilimin yönetilmesi” kavramı ön plana çıkıyor.
Yorum Yap