Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlamıyor.

Kitap, engelli bireylerin ve farklı nedenlerle kültürel yaşama katılmakta güçlük çeken grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticileri, mimarlar, eğitimciler, şehir plancıları ve kamu politikası uzmanları için bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Araştırmadan Uygulamaya Uzanan Çok Disiplinli Çalışma

Eser, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında hazırlanan çalışmada, kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Kapsayıcılığın Farklı Boyutları

Kitapta; erişilebilir kültürel miras turizmi, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, dijital hikâye anlatıcılığı ve kapsayıcı eğitim gibi konular ele alınıyor. Dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik uygulamalarına kadar çeşitli örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları da değerlendiriliyor. Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumsal işleyiş, kültürel anlatılar ve dijital içeriklerle de ilişkili olduğunu gösteriyor.

Kültürel Mirasa Erişimden Etkin Katılıma

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlendiğini belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, erişimin temel bir kültürel hak olmasına karşın tek başına kapsayıcılığı sağlamadığına dikkat çekiyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Teknolojinin Rolü ve Sınırları

Dijital dönüşümün yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve açık veri gibi araçlarla erişimi genişletebileceğini belirten Çınar, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değeri; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı bulunuyor.